اسلام را با من آشنا کنید: ارتکاب گناه و انجام توبه موثر

در تعالیم اسلامی گناه به معنی عدم رعایت کردن دستورات خداوند سبحان در زمینه حلالها و حرامها است.

حضرت پیغمبر اسلام در توصیف گناه فرموده اند: چیزی است که درون انسان را ناخن می کشد و هیچ انسانی مایل نیست تا انسان دیگر از آن با خبر گردد.

در مفاهیم اسلامی توبه نیز به صورت پشیمان شدن و بازگشت مجدد به سوی خداوند تعریف می شود. به این گونه که یک مسلمان در قبال گناهی که به صورت دانسته و یا نادانسته انجام داده است احساس ندامت کرده و به منظور عدم تکرار آن٬ به سوی خداوند باز می گردد و درخواست مغفرت و آمرزش می نماید. پس از طریق توبه انسان می تواند از انکار خداوند به ایمان و از عصیان در برابر وی تا به اطاعت در مقابلش و از ارتکاب گناه به انجام ثواب رهنمون شود.

اسلام بر این باور است که انسانها، گنهکار به دنیا نمی ایند. اما این انسانی که با فطرت پاک متولد شده می تواند گناه مرتکب شود. دین اسلام راههای دوری از گناه و طرق نجات یافتن از معاصی را به مومنان یاد میدهد. به این ترتیب که فضیلت اصلی آن است که فرد پس از ارتکاب گناه پشیمان شده و توبه کند. حضرت پیامبر اسلام در این خصوص فرموده اند که همه انسانها گناهکار هستند و پر خیرترین انسانها آنهایی هستند که پس از ارتکاب معاصی توبه کنند. به این ترتیب اگر بنده ای گناهی مرتکب شود و پس از پشیمانی موثر٬ مجددا به سوی خدا بازگردد این اقدام٬ عامل پاک شدن وی همچون لحظه تولدش خواهد بود.

در حدیث دیگری ازحضرت رسول اکرم فرموده شده است: اگر شما مرتکب گناه نمی شدید٬ خداوند شما را هلاک می کرد و به جای شما بندگانی خلق می کرد که گناه مرتکب می شدند و سپس توبه می کردند.

بی تردید راه رهایی از ناپاکیهای معنوی گناه٬ توبه ای صادقانه و بازگشتی آگاهانه و خاضعانه به درگاه حضرت ابدیت است. به همین دلیل است که خداوند در قرآن کریم خطاب به مومنین می گوید که ای مومنان در برابر خداوند توبه کنید تا به رستگاری برسید.

براساس تعالیم اسلامی خداوند بلند مرتبه همواره دربهای توبه را برای انسانهای معصیت کار باز نگاه داشته است. گناه هر چقدر می خواهد باشد٬ فرقی نمی کند چرا که خداوند نیز توبه ای متناسب با آن را در نظر می گیرد. قرآن کریم در این خصوص می فرماید: بگو؛ ای بندگان من که بر خود اسراف و ستم کرده اید! از رحمت خداوند نومید نشوید که خدا همه گناهان را می آمرزد ، زیرا او بسیار آمرزنده و مهربان است.
این به آن معنی است که فرد مسلمان نباید از عفو حضرت حق ناامید گردد.
در قران کریم گفته شده که خدواند بندگان توبه کار خود را دوست دارد و از آنها راضی است. ضمن اینکه مژده داده شده است کسانی که از انجام گناهان بزرگ اجتناب می کنند خداوند گناهان کوچک آنها را خواهد بخشید.
قرآن کریم در آیه مبارکه ۳۱ از سوره شریفه نساء چنین می فرماید: اگر از گناهان بزرگی که از آن نهی می شوید پرهیز کنید، گناهان کوچک شما را می پوشانیم و شما را در جایگاه خوبی وارد می سازیم.
پس توبه مسلمانان از گناهانی که مرتکب آن شده اند یک فریضه دینی است. علمای اسلامی بر این باورند که توبه برای هر انسانی واجب است. این وظیفه در تمامی مدت عمر یک انسان مکلف بر گردن او است.
به همانصورت که در دین اسلام برای توبه کردن نیازمند واسطه نیستیم برای تحقق آن زمان و مکان معینی نیز شرط دانسته نشده است. به این صورت که انسان باید این را بداند که تا مرگ به سراغ وی نیامده است باید توبه کند و از خداوند طلب آمرزش کند. زیرا توبه در آخرین دم حیات انسان قابل قبول نیست.
براساس آموزه های اسلامی، گناهان بر دو نوع هستند: آنهایی که با حق الله و آنهایی که با حق الناس در ارتباط می باشند. برای اینکه توبه ما در نزد ملکوت خداوند مورد پذیرش قرار گیرد باید برخی موارد از سوی فرد توبه کار مورد لحاظ و دقت باشد. برای اینکه حق الله را بتوان از طریق توبه مورد عفو قرار داد فرد توبه کار می بایست از ارتکاب آن گناهان نادم شود٬ آنها را به صورت قطعی ای ترک کند و از بازگشت مجدد به سراغ آن گناهان اجتناب کند.
اما در مورد بخشوده شدن گناهانی که با حق الناس در ارتباط است فرد توبه کار باید علاوه بر موارد فوق به ادای حق آن فرد بپردازد و از وی طلب حلالیت کند. این توبه ها از نوع توبه هایی هستند که مطابق موازین اسلامی انجام شده اند.
اگرچه ارتکاب گناه یک فعل انسانی است اما چنین کاری برای یک مسلمان جرم تلقی می شود و می تواند وی را ناپاک کند. حضرت پیغمبر اسلام در این خصوص می فرماید: هنگامیکه یک فرد مومن گناهی مرتکب می شود در قلب وی لکه سیاهی پدیدار می شود. اما اگر وی توبه کند٬ گناه را ترک نماید و استغفار نماید این لکه های سیاه هم پاک می شود مگر اینکه بر گناهان خود بیفزاید که در آن صورت بر شمار این لکه ها نیز افزوده خواهد گردید.
به این ترتیب اگر مسلمانی گناهی مرتکب شود بلافاصله باید وارد عمل شود و اقدام به رفع نارضایتی خداوند و یا انسانها کند.
چنانچکه گفتیم برای توبه زمان و مکانی بخصوص مشروط دانسته نشده است. اما وجوباتی چون نماز و روزه و زکات و حج و دیگر کارهایی که برای رضای خداوند انجام می شود می تواند انسان را در مسیر توبه بصورت بارزی یاری کند.
همچنین گفته شده که اوقات سحر٬ روزهای جمعه و عید از جمله روزهایی هستند که خداوند توبه ی توبه کاران را با رحمت بشتری مورد قبول قرار می دهد. در برخی از اماکن مقدسه چون عرفات٬ کعبه و یا مسجد نبوی امکان پذیرش توبه گناهاکاران بیشتر ذکر شده است.
بی تردید برای دست یافتن به یک توبه صمیمی لازم است تا انسان بصورت صادقانه ای با خود روبرو شود و اعمالش را محاسبه کند و برای رفع گناهانی که انجام داده قاطعانه مبارزه نماید. در چنینی شرایطی است که یک اقدام منفی و ناخوشایند می تواند حتی به زیبایی و ثواب تبدیل گردد.
بنابراین توبه درست٬ سبب بازگشت تمیزتر انسان به نزد خداوند و تقویت مراتب بندگی و ایمانی وی در برابر حضرت حق می شود.

ترجمه: فرزاد صمدلی