ستارگان درخشان تاریخ و فرهنگ ملت ترک: ساری سالتیک

سالتیک نامه(Saltıkname) کتابی است حماسی در رابطه با حیات یکی از عیاران بزرگ و بزرگوار ترک به نام ساری سالتیک (Sarı Saltık) که عمرش را در راه دفاع از ناموس وطن و گسترش دین اسلام مصروف داشته است.

این کتاب همیشه در دربار پادشاهان محترم دانسته شده و به هنگام پرورش و آموزش شاهزادگان به عنوان آیینه ای از یک زندگی برجسته مورد توجه قرار داشته است.

در سالتیک نامه زندگی ساری سالتیک به عنوان یک حکیم و یا فرمانده بزرگ، حوادث آن روزگار و دیدارهایش با شخصیتهای برجسته آن عهد نگاشته شده است.

ساری سالتیک یکی از حکیمان، عیاران و قهرمانان قرن 13 میلادی است. تاریخ تولد و وفات وی اگرچه بطور دقیق مشخص نیست اما مورخین، در مابین سالهای 1210-1297 میدانند.

سالتیک نامه کتابی است که به امر جم سلطان، شاهزاده عثمانی و توسط ابوالخیری رومی به رشته تحریر درامده است. این کتاب داستان زندگی ساری سالتیک به آن صورتی است که در میان مردم نقل می شود.

نام اصلی وی محمد است. محمد به فرمان احمد یسوی از ترکستان راهی آناتولی می شود. وی در سرزمین آناتولی نام آور می شود و یکی از فاتحین آناتولی و شبه جزیره بالکان است.

ابوالخیری کتاب سالتیک نامه را پس از 8 سال سیر و سیاحت و به زبان ترکی ساده نوشته است. این اثر ذیقیمت در حال حضار دارای شش نسخه است. این نسخه ها اکنون در کتاب خانه توپقاپی، کتابخانه ملی، کتابخانه خلیل بیگ در بُر (Bor)، کتابخانه دانشگاه استانبول و نیز کتابخانه خصوصی نجاتی دمیر قرار دارند.

سالتیک نامه در رابطه با روزگاری نوشته شده است که در روم ائلی جنگجویان ترک با کفار می جنگند. در این اثر در باره سید بطال غازی، نصرالدین خوجا، آهی ائوران، حاجی بکتاش ولی، آهی ها، مغولها، صلیبیون، سلجوقیان، بیزانسیون، دولت آلتین اوردو، اروپائیان و بابایی ها... مطالبی ذکر شده است.

این کتاب در زمینه چگونگی تاسیس امپراطوری عثمانی نیز اطلاعاتی را به خواننده خود می دهد که در کتب دیگر موجود نیست. سالتیک نامه همچنین در برگیرنده اطلاعات تاریخی در مورد روند گسترش اسلام در بالکان و اروپا است.

در کتاب سالتیک نامه شرح غزوات سید ساری سالتیک نوشته شده است. ساری سالتیک از نوادگان سید بطال غازی است. وی پس از دیدن یک رویا، به غاری می رود و مجسمه ای از سید بطال غازی و چند سلاح از حضرت حمزه را کشف می کند و به همین دلیل راهی نبرد با کفار می شود.

گفته می شود که ساری سالتیک دارای قابلیتهای ویژه ای بوده است. دین و زبان دشمنانش را بخوبی می دانسته است و با بکارگیری حیله های مختلف به شهرها و کلیساهای آنان رفت و امد می کرده است.

براساس سالتیک نامه، هویت دینی ساری سالتیک، بصورت یک مسلمان میانه رو در برابر مذاهب اسلامی ذکر شده است.

سالتیک نامه می نویسد که وی در آناتولی، دشت قبچاق، روم ائلی، شبه جزیره کریمه، سوریه، بالکان، اندولس، مصر، حبشستان و حتی در چین، هند و اندونزی نیز مانند یک سیاح و یا یک جنگجو حضور داشته است.

مطابق اطلاعات ارایه شده در سالتیک نامه، حاجی بکتاش ولی، کاراجا احمد، تاپدوک امره، فقیه احمد، مولانای روم و ملانصرالدین از دوستان نزدیک وی محسوب می شوند.

ساری سالتیک، عثمان غازی موسس امپراطوری عثمانی را به ادیرنه دعوت می کند و بر کمر وی شال سفید می بندد و بر دستش یک قرآن می گذارد و از همه مسلمانان می خواهد تا در اطراف وی باشند و از او اطاعت کنند.

ساری سالتیک پس از حضور در میادین متعددی از نبردها به شهادت می رسد . مطابق وصیت وی تابوتهایی از قبل اماده می شوند و جنازه وی در یک تابوت نامعلوم گذاشته می شود و به همراه دیگر تابوتها راهی مناطق مختلف می شود. همین امر سبب شده تا وی در میان مردم بسیاری از مناطق مختلف عزیز و محبوب شمرده شود.

نوشته: دکتر گورای کیرپیک

ترجمه: فرزاد صمدلی