خاورمیانه از دیدگاه ترکیه

16 ام ماه مه 100 امین سالگرد قرارداد سایکس – پیکو بود. قرارداد مذکور اثر دو دیپلمات انگلیسی و فرانسوی بود که نام خود را به آن داده بودند. این قرارداد مهم و سری سند تقسیم خاکهای امپراطوری عثمانی در خاورمیانه بین فرانسه و انگلستان بوده و چانه زنی بین این دولت را منکعس می کرد. براساس قبول کلی، دول خاورمیانه از مرزهای ساختگی تعیین شده در این قرارداد متولد شده بود. بهنگام تعیین مرزها، با مردم منطقه مشورت نشده و خواسته های آنها مد نظر قرار نگرفته بود. برای همین در خاورمیانه بعد از امپراطوری عثمانی، نظام سایکس – پیکو حاکم شده و این بمعنای کائوس بود. مسائل خاورمیانه و علی الخصوص عراق و سوریه که در حال حاضر نیز جریان دارد، این قرارداد نشان داده شد.

فقط برخی ها با ادعاهایی سایکس – پیکو را متهم می سازند، مخالفت می کنند. اینها در انتقادات خود می گویند، اظهارات آنهایی که این قرارداد را محاکمه می کنند، بدور از حقایق بوده و ادعاها عبارت از افسانه می باشند. براساس این انتقادات، قرارداد سایکس – پیکو در خاورمیانه برای انگلستان و فرانسه حیطه جمعیت و نفوذ تعیین نموده و فقط مرزها را تعیین نکرد. تعیین مرزهای اصلی در پی توافق و قرارداد های بعدی تحقق یافت. انتقادات مربوط به ساختگی مرزها نیز ناکافی بود. زیرا ترسیم مرزهای تشیکل یافته از یک جمعیت همگون در این منطقه که از نظر قومی و دینی از جوامع بسیار مختلفی میزبانی می کرد، غیرممکن بود. علاوه براین، همانطوریکه ترکها قرارداد سور را که به آنها تحمیل کرده بودند، با مبارزه کردن به زباله انداخته بودند، اعراب نیز می توانستند چنین بکنند. برای همین به عقیده این قشر، مردمان منطقه علی الخصوص اعراب، بعد از گذشت صد سال می بایست، بخاطر مسائلی که گریبانگیر آنها بودند، بجای متهم ساختن سایکس – پیکو، خود را بعنوان مسئول اصلی مسائل مذکور مشاهده می کردند.

البته که مسئول دانستن تنها ملت های استثمارگر در رابطه با حوادث امروز در خاورمیانه، برای دیدن تابلوی حقیقی ناکافی می باشد. فقط مسئول دانستن تنها اعراب و مردمان منطقه از حوادث واقع نیز موضع درستی نمی باشد. امروزه برای درک این تحولات، باید بسیاری از حوادث تاریخی و تشکلات را بطور یکجا مورد ارزیابی قرار داد.

بایستی قبول کرد که عدم موفقیت دول اعراب در دموکراتیک شدن قابل تداوم و تامین رشد اقتصادی، یکی از مهمترین علل تحولات امروزی می باشد.

فقط علت اصلی که در پشت پرده این شکست نهفته است، مهمتر بوده و این علت نیز از روابط توده های حاکم بر اقتدار در کشورهای عربی با دول خارج از کشور نشات می گیرد. وقتی سعی می کنیم که این روابط را درک بکنیم، بطور ناخواسته قرارداد سایکس – پیکو در مقابلمان ظاهر می شود.

مسئله اصلی در این قرارداد تنها تحولات واقع در سال 1916 و بعد از این سال نمی باشد. برای درک تحولات نهفته در پشت پرده تحولات امروزی، باید ذهنیت استثمارگر حاکم در سده قبل از سال 1916 را درک بکنیم. مضافا براین آشکار و واضح است که این ذهنیت در سالهای بعد 1916 نیز اولویتهای خود را به منطقه تحمیل می کرد. باید این را نیز مشاهده بکنیم.

سه عنصر مهمی که بعد از سال 1916 شکل گرفت، از ظاهر شدن بافتهای دموکراتیک مسئول از ملتهای منطقه جلوگیری کرد.

سه عنصر مذکور عبارتند از:

1 – ایفای نقش انگلستان، امریکا و در کل ملتهای غرب در ظاهر شدن مسئله فلسطین که دولتهای منطقه را نیز در گرفت.

2 – کشف منابع نفتی غنی در منطقه بعد از سالهای 1930 و هدف غرب در راستای دستیابی به این منابع به هر شکلی که باشد.

3 – ظاهر شدن رقابت بین امریکا و شوروی سابق در جو جنگ سرد در پی جنگ جهانی دوم بشکل جنگهای وکالتی...

این سه عنصر بایستی در کنار عناصر رژیمهای اوتوکراتیک و حکومتهای نظامی حاکم بر منطقه مورد بررسی قرار داده شوند. در نتیجه این تحقیق و بررسی، جلوگیری از ظاهر شدن دولت دموکراتیک متکی بر موازین حقوقی در منطقه مشاهده خواهد شد. تحت این شرایط سه وضعیت در مقابلمان ظاهر خواهد شد:

1 – اراده های اوتوکراتیک و غرق در فساد مالی در مقابل ملتها

2 – منطقه ای که در معرض عملیاتهای نظامی قدرتهای بزرگ مانده باشد.

3 – ظاهر شدن نزاع بین اعراب و اسرائیل بعنوان مسئله اصلی در منطقه

سده اخیر برای خاورمیانه تابلویی بسیار زشت و غیرقابل حل ارائه کرده است. در این نقطه ذهنیت تولید کننده سایکس – پیکو نیز دینامیزمهای منفی سده اخیر را تحریک می کند. علت نشان دادن این قرارداد چنان مسبب تمامی بدیها، البته که خود قرارداد نمی باشد. فقط این قرارداد بصورت سمبل این ذهنیت در آمده است. و این ذهنیت مهر خود را هم بر تحولات سده قبل از امضای قرارداد و هم بر تحولات سده بعد از امضای آن زده است.